Sinds 2024 loopt aan Northwestern University een grootschalig longitudinaal onderzoek naar genderdysforie bij jongeren: de Adolescent and Young Adult Gender Dysphoria Outcomes Study (AYAGDOS). De opzet is ambitieus — vijf jaar lang worden 1.500 ouders en 500 genderdysfore jongeren gevolgd om te achterhalen hoeveel van hen daadwerkelijk transitioneren en welke invloed de reactie van het gezin daarop heeft. Het is precies het soort vraag waarover in de genderzorg opvallend weinig hard, longitudinaal bewijs bestaat. Toch ligt de studie nu al onder vuur, ruim voordat er ook maar één resultaat gepubliceerd is.

Drie omstreden namen aan het roer

Het onderzoeksteam bestaat uit psycholoog J. Michael Bailey van Northwestern, samen met Lisa Littman en Kenneth Zucker — respectievelijk voorzitter en penningmeester van het Gender Dysphoria Institute. Alle drie behoren ze tot de onderzoekers die het gangbare narratief over gender-bevestigende zorg al langer bevragen, en dat verleden wordt in de berichtgeving over AYAGDOS voortdurend erbij gehaald. Bailey publiceerde in 2003 een boek over autogynefilie dat destijds veel weerstand opriep, en moest in 2023 een artikel laten intrekken nadat bleek dat niet alle deelnemers formeel toestemming hadden gegeven en er geen goedkeuring van een medisch-ethische toetsingscommissie was verkregen. Littmans werk over 'rapid onset gender dysphoria' werd eerder gecorrigeerd omdat het uitsluitend op ouderrapportages steunde, zonder inbreng van clinici of de jongeren zelf.

Een reële zwakte in de werving

Er is ook een inhoudelijk kritiekpunt dat niet valt weg te wuiven. Bijna twee jaar na de start heeft AYAGDOS minder dan honderd jongeren en zo'n vijfhonderd ouders geworven — een fractie van het beoogde aantal — grotendeels via websites waar terughoudende of kritische ouders elkaar vinden. Het resultaat is een steekproef die oververtegenwoordigd is met ouders die twijfelen aan de genderidentiteit van hun kind. Voorstanders van gender-bevestigende zorg wijzen daar terecht op: een onderzoek dat via zulke kanalen werft, meet mogelijk niet wat het beweert te meten. Bailey erkent de wervingsbeperking zelf als een reële tekortkoming van de studie, maar houdt vol dat resultaten daarom nog niet bij voorbaat verworpen moeten worden — een steekproefprobleem is volgens hem iets om in de analyse te verdisconteren, niet een reden om de hele onderneming te diskwalificeren.

Bezwaar tegen de vraagstelling, niet alleen de methode

Wat opvalt in de berichtgeving is dat de kritiek zich niet beperkt tot de steekproef. Voorstanders en ouders van trans jongeren noemen het onderzoek als geheel 'doelbewust ontworpen' om afkeurende ouderperspectieven vast te leggen en zien er potentieel schade in voor de trans gemeenschap — nog voordat er cijfers liggen om op te reageren. Bailey ontkent een ideologische agenda en stelt dat het project juist beter af is met zijn betrokkenheid. Diezelfde critici wijzen erop dat eerder werk van Bailey en Littman — inclusief het ingetrokken artikel — al is aangehaald in wetgevingsvoorstellen tegen genderzorg voor minderjarigen in onder meer Illinois, Arkansas en Missouri. Daarmee wordt de discussie een dubbele: gaat het om de kwaliteit van het onderzoek, of om wie de onderzoekers zijn en wat er met hun eerdere werk is gedaan?

Een terugkerend patroon

Deze zaak past in een breder patroon dat op deze site vaker voorbijkomt: onderzoekers en clinici die vragen stellen over de bestaande consensus in de genderzorg, krijgen zelden een zuiver inhoudelijk debat over hun methodologie. In plaats daarvan verschuift de discussie naar de persoon, de organisatie waarvoor iemand werkt, of de politieke gevolgen die het werk zou kunnen hebben. Dat ontslaat AYAGDOS niet van de plicht om de wervingsbias eerlijk te benoemen en te verhelpen — die kritiek is terecht. Maar het betekent ook dat een langlopend onderzoek naar een vraag waar juist goed longitudinaal bewijs voor ontbreekt, nu al maatschappelijk is voorgesorteerd op zijn conclusies, ruim voordat de eerste resultaten er zijn.