Op haar zeventiende begon Sinead Haupt, worstelend met depressieve klachten, aan een medische gendertransitie: puberteitsremmers, gevolgd door oestrogeen. Op haar vierentwintigste onderging ze een orchiëctomie — de chirurgische verwijdering van de testikels — in de overtuiging dat de ingreep haar mentale gezondheid eindelijk zou verbeteren. Het tegendeel gebeurde, en inmiddels is Haupt een van de naar schatting dertig Amerikaanse detransitioners die momenteel een rechtszaak voeren tegen de artsen die hen behandelden.

"Ze vroegen nooit of ik het echt wilde"

Haupt, die inmiddels als caissière werkt in een kringloopwinkel in het kustplaatsje Atlantic Highlands in New Jersey, beschrijft de nasleep van de operatie in harde bewoordingen: haar seksuele functioneren raakte "ernstig aangetast" en haar mentale gezondheid verslechterde in de maanden erna alleen maar. Binnen enkele maanden na de ingreep begon ze terug te detransitioneren naar man. "Ze vroegen me niet of ik er zeker van was dat ik in elk opzicht fysiek een vrouw moest worden, en het resultaat is dat het alleen maar schade heeft aangericht", zegt ze over de artsen die haar behandelden.

Onderdeel van een groeiende golf rechtszaken

Haupts naam staat inmiddels op de lijst van detransitioners die in de Verenigde Staten een medische aansprakelijkheidszaak hebben lopen, een lijst die inmiddels tientallen namen telt uit vrijwel elke staat. Slechts één van die zaken kende tot nu toe een uitkomst in de rechtbank: detransitioner Fox Varian kreeg na een dubbele mastectomie op zestienjarige leeftijd 2 miljoen dollar schadevergoeding toegekend. De overige zaken, waaronder die van Haupt, bevinden zich nog in verschillende stadia van het proces.

Wat dit betekent voor informed consent

Rechtszaken als die van Haupt draaien vrijwel altijd om dezelfde kernvraag: was er voorafgaand aan de onomkeerbare ingreep sprake van volledig geïnformeerde toestemming, inclusief een reëel beeld van de risico's op verminderde seksuele functie, spijt en de noodzaak tot detransitie? Advocaten van detransitioners stellen dat klinieken structureel te weinig tijd namen voor die afweging, en dat jongvolwassenen met een voorgeschiedenis van depressie — zoals Haupt — extra kwetsbaar waren voor een te snel doorlopen traject.

Een patroon dat zich herhaalt

Wat Haupts verhaal onderscheidt van eerdere detransitieverhalen is niet de uitzonderlijkheid, maar juist de herkenbaarheid: een jongere met onderliggende psychische klachten, een traject van puberteitsremmers naar hormonen naar chirurgie zonder dat er ooit stevig werd stilgestaan bij twijfel of alternatieve verklaringen, en pas na de onomkeerbare ingreep het inzicht dat de aanpak niet had geholpen. Voor critici van de affirmatieve zorgstandaard is precies dat patroon — instemming zonder diepgaand tegenwicht — de kern van waar het misgaat, en zolang klinieken daar geen verantwoording over afleggen, zal het aantal zaken als deze naar verwachting alleen maar verder toenemen.