TNN als biologie-expert: wie verleent dat mandaat?

Het Genderdoeboek voor Scholen van Transgender Netwerk schrijft biologiedocenten voor te onderwijzen dat er "mannen met eicellen" en "vrouwen met zaadcellen" bestaan, en dat "vrouw" voortaan "mens met een baarmoeder" wordt. Een belangenorganisatie zonder vakopleiding, zonder kerndoel-status en zonder onderwijsbevoegdheid presenteert zich als de instantie die het biologiecurriculum corrigeert.

Een DO/DON'T-lijst voor het biologielokaal

Transgender Netwerk Nederland publiceert lesmateriaal waarin docenten worden geïnstrueerd welk taalgebruik in de biologieles "wel" en "niet" mag. Niet via een didactische adviesraad, niet via een vakdidactisch expertisecentrum, niet via het SLO. Via een instructieboekje van een belangenorganisatie. Dat boekje wordt vervolgens aan scholen aangeboden onder de vlag van inclusie, betaald met behulp van subsidie. De taal van de instructie is die van een vakkundig kader: doen, laten, beter, fout. Maar de uitgever is geen vakkundige instantie. Het is een lobbyclub.

Wat onderscheidt dit van willekeurige lobby?

De vergelijking is ongemakkelijk maar zuiver. Stel dat de ANWB een DO/DON'T-lijst zou uitgeven voor het verkeersveiligheidsexamen. Stel dat een vleesproducentenkoepel zou voorschrijven hoe biologiedocenten moeten praten over evolutie en voedselketens. Stel dat een religieuze organisatie zou bepalen welke termen mogen vallen bij de behandeling van geslachtelijke voortplanting. De reactie zou bij elk van deze gevallen direct en juist zijn: een belanghebbende organisatie hoort het curriculum niet te schrijven. Bij TNN gebeurt het wel, en de reactie blijft uit.

Een ideologische premisse, geen vakkennis

De zinnen die TNN in de mond van docenten wil leggen zijn geen biologische uitspraken. "Een man met eicellen" is geen empirische beschrijving van een biologisch verschijnsel. Het is een herdefinitie waarin een sociale identiteit de plaats overneemt van een categorie die op gameten berust. Wie zaadcellen produceert en geen eicellen, is in elk gangbaar biologieboek man. Wie eicellen produceert en geen zaadcellen, is vrouw. Deze tweedeling is in de biologie geen sociale conventie maar de werkbare definitie waarop voortplantingsbiologie, endocrinologie en de leer van de geslachtscellen rusten. TNN schrijft docenten voor die definitie in het lokaal terzijde te schuiven en te vervangen door een identiteitscategorie. Dat is geen update van vakkennis. Dat is het verplaatsen van een politiek standpunt naar de lesstof.

Wat zou een hoogleraar biologie zeggen?

De interessante toets is niet "wat vindt een activist hiervan" maar "wat vindt een vakgenoot hiervan". Geslacht in de biologie wordt gedefinieerd via gameten — twee soorten, een groot en een klein, geen tussenvorm. Deze tweedeling is niet een Nederlands cultureel construct maar geldt in de hele eukaryote stamboom. De terminologie "mens met een baarmoeder" is geen synoniem voor vrouw maar een omschrijving die afhangt van de aanwezigheid van een orgaan. Vrouwen zonder baarmoeder verdwijnen daarmee uit de categorie. Mannen met een baarmoeder bestaan in de TNN-logica wel. Geen biologie-curriculum hanteert deze indeling. Geen leerboek voor het voortgezet onderwijs. Geen handboek voor de universiteit. De DO/DON'T-lijst staat haaks op het vak.

Het probleem zit in de toelating

Dat een belangenorganisatie lesmateriaal schrijft is op zichzelf niet uitzonderlijk — natuurorganisaties doen het, musea doen het, bedrijven doen het. Het verschil zit in het soort claim dat wordt gemaakt en in de toelating. TNN claimt vakautoriteit op een terrein waarop het geen expertise heeft: didactiek, biologie, onderwijskunde. En scholen, schoolbesturen, lerarenopleidingen en het ministerie laten dat toe. De lobbyclub wordt binnengelaten in het lokaal als ware het een vakdidactisch instituut. De rol van de docent, die het curriculum draagt, wordt overgenomen door een ideologische uitgever. De directie van een school die deze materialen aanneemt zou aan een ouder uit moeten kunnen leggen op grond van welke vakkundige beoordeling dit lesmateriaal de poort door is gekomen. Die beoordeling bestaat niet.

Expertise vraagt mandaat

Wie zich expert noemt op een vakgebied draagt een dubbele verplichting: vakkennis en mandaat. Vakkennis betekent dat de uitspraken die je doet binnen het kader van het vak verdedigbaar zijn voor vakgenoten. Mandaat betekent dat een herkenbare instantie de bevoegdheid heeft verleend om binnen dat vak normatieve uitspraken te doen. TNN voldoet aan geen van beide voorwaarden waar het biologieonderwijs betreft. De vakkennis is niet aantoonbaar, de bevoegdheid is niet verleend. Wat overblijft is een organisatie die zichzelf als expert neerzet — een titel die ze zichzelf toekent. Dat is precies het type expertise dat genderexperts.nl op de korrel neemt: zelfbenoemd, ongetoetst, en met institutionele toegang die niet via een vakkundige weg loopt maar via subsidie en politieke gunst.

Lees verder

Edward Jansen analyseert het Genderdoeboek voor Scholen in detail, met de concrete passages uit het TNN-materiaal en de implicaties voor docenten die hier wel of niet in meegaan: Indoctrineren voor beginners — les 2: TNN bij biologie (gendergekte.nl, 10 juni 2026).