Ierland heeft één nationale genderkliniek, de National Gender Service (NGS), en die kliniek kampt al jaren met wachttijden die in sommige gevallen tot tien jaar oplopen. In 2024 haalde de Health Service Executive (HSE) endocrinoloog Karl Neff, zelf werkzaam bij diezelfde NGS, naar voren als klinisch hoofd om een volledig nieuw 'model of care' te schrijven voor kinderen, jongeren en volwassenen. Volgens The Irish Times (18 juli 2026) is dat concept nu vrijwel af — en juist op dat moment kondigde Neff aan eind 2026 te vertrekken.

Een verouderd model onder druk

Het bestaande Ierse model van zorg dateert uit 2016 en werd in 2018 goedgekeurd. Het ging uit van een uitgebreide multidisciplinaire psychosociale beoordeling voorafgaand aan iedere medische transitie, gevolgd door doorlopende begeleiding. Op papier voorzichtiger dan wat destijds elders gangbaar was, maar de praktijk liep vast: de wachtlijst groeide door tot ruim 2.470 mensen, en de HSE zag zich begin 2026 gedwongen de NGS te sluiten voor nieuwe volwassen aanmeldingen — een dienst die simpelweg geen nieuwe patiënten meer kon beloven.

Herschrijven in de schaduw van de Cass Review

Neffs opdracht kwam er niet in een vacuüm. Sinds de Britse Cass Review het affirmatieve model in de NHS onderuithaalde wegens een zwakke bewijsbasis, herzien meerdere Europese zorgstelsels hun aanpak van genderzorg aan minderjarigen. De HSE liet via onderzoeksbureau RedC Research een patiëntervaringen-enquête uitvoeren om input te verzamelen voor het nieuwe model, en de bedoeling was steeds dat Neffs concept zou steunen op een bredere evaluatie van het beschikbare bewijs — dezelfde beweging die eerder al leidde tot terughoudender beleid in het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Finland.

Wie voert het plan straks uit?

Opvallend is niet dat Neff vertrekt, maar wanneer. Een HSE-woordvoerder bevestigde aan The Irish Times dat hij altijd al van plan was te stoppen zodra het concept-model klaar is — niet zodra het is ingevoerd, getest of geëvalueerd. Daarmee verlaat de architect van de hervorming het gebouw precies op het moment dat de uitvoering zou moeten beginnen, met alle risico's van dien voor de continuïteit: wie bewaakt straks of de aanbevelingen ook echt worden toegepast in een dienst die al kampt met personeelstekort en een wachtlijst die inmiddels is bevroren?

Een patroon dat verder reikt dan Ierland

Het Ierse verhaal volgt een patroon dat ook elders zichtbaar is, tot in de Nederlandse discussie rond WPATH's Standards of Care: evaluaties en herzieningen worden aangekondigd als bewijs van zorgvuldigheid, maar de mensen die ze schrijven zijn vaak alweer vertrokken tegen de tijd dat blijkt of de aanbevelingen ook daadwerkelijk iets veranderen aan de praktijk. Voor een debat dat zich voortdurend beroept op 'evidence-based' hervorming, is het vertrek van de eigen architect vlak voor de uitvoeringsfase een detail dat niet mag verdwijnen in de kop over het model zelf.