Joost à Campo: genderdysforie als psychiatrisch symptoom

Maastrichtse psychiater Joost à Campo waarschuwt al sinds 2001 dat genderdysforie bij een aanzienlijk deel van de patiënten secundair is aan psychose, depressie of ander psychiatrisch lijden. Somatische behandeling zonder differentiaaldiagnose loopt het risico een waanidee te bestendigen in plaats van te behandelen.

Wie is à Campo

Joost à Campo (J.M.L.G. à Campo) is psychiater en sinds 1 juni 2018 klinisch hoogleraar Transforensische Psychiatrie aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Maastricht. Daarnaast is hij als psychiater en hoofd Research & Development verbonden aan het Radix-centrum voor forensische psychiatrische zorg (onderdeel van Mondriaan). Vanuit die dubbele positie — klinische praktijk én wetenschappelijk onderzoek — heeft hij over een periode van vijfentwintig jaar de relatie tussen genderidentiteitsklachten en onderliggende psychiatrische beelden onderzocht.

De casus uit 2001 — een waanidee dat hormonen kreeg

In 2001 publiceerde à Campo met Nijman, Evers, Merckelbach en Decker in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde een klinisch artikel waarin hij een jongeman beschreef die door het genderteam vanaf het eerste consult in aanmerking kwam voor hormoonbehandeling. Na neuroleptische behandeling van een acute psychotische decompensatie zag dezelfde patiënt zijn transseksuele periode achteraf als een "vergissing". De diagnose bleek schizofrenie. De auteurs concludeerden dat "wanen over het eigen lichaam" bij schizofrenie relatief vaak voorkomen en dat dit bij de differentiaaldiagnostiek van transseksualiteit een rol moet spelen.

De enquête uit 2026 — 382 psychiaters

Vijfentwintig jaar later legde à Campo de vraag breder neer. In Tijdschrift voor Psychiatrie (jaargang 68, nr. 4, 2026) rapporteert hij een enquête onder 382 Nederlandse psychiaters over hun klinische ervaring met genderdysforie-patiënten. De uitkomsten:

• 61% van de patiënten die zich met genderdysforie meldden, had een psychiatrische comorbiditeit.
• Bij driekwart van deze groep beleefden de psychiaters de genderdysforie als secundair symptoom van die comorbiditeit, niet als primaire diagnose.
• Ongeveer een kwart van de respondenten zag patiënten waarbij genderdysforie samenhing met een psychotische stoornis.
• Het collectieve oordeel van de Nederlandse psychiaters: voor de huidige genderzorg — vooral hormoonbehandeling bij minderjarigen — is een terughoudender beleid op zijn plaats dan nu wordt gevoerd.

Wat à Campo's positie inhoudt

À Campo is geen ontkenner van transseksualiteit, maar bepleit een ouderwetse psychiatrische volgorde: eerst differentiaaldiagnostiek, dan behandeling. Vooral bij minderjarigen — bij wie de hersenontwikkeling, de identiteitsvorming en de toetsing van zelfperceptie aan de werkelijkheid nog niet voltooid zijn — vindt hij vroegtijdige hormonale interventie onverantwoord. De ingrepen zijn onomkeerbaar; de lange-termijneffecten onbekend; de onderliggende psychiatrische beelden te vaak nog niet uitgesloten.

Media — Zembla

In de Zembla-uitzending "Transgender met spijt" (NPO 2) licht à Campo zijn casuïstiek en de enquête publiek toe. De uitzending behandelt patiënten die hun geslachtsverandering achteraf als waanidee of vergissing zijn gaan zien.

Plaats in het NL-debat

À Campo's positie ligt in dezelfde lijn als die van Jilles Smids (ethicus, Erasmus MC) en Lodewijk Smeehuijzen (jurist, VU) — alle drie bepleiten meer terughoudendheid, betere differentiaaldiagnostiek en een serieuze toetsing van het Dutch Protocol. Waar Smids zijn argumenten ophangt aan ethiek en wetenschapsfilosofie en Smeehuijzen aan het recht, levert à Campo de klinisch-psychiatrische empirie: het bewijs dat een aanzienlijk deel van de gendervragen in de spreekkamer niet is wat het lijkt.

Zie ook

• Smids & Vasterman — Hacking's looping theorie
• Transspijt.nl — Zembla "Transgender met spijt" (à Campo)
• Genderrisico.nl — à Campo: enquête onder 382 psychiaters
• Genderzorgen.nl — NTVG 2001: genderdysforie en psychose